Van carbonpapier naar AI: vijftig jaar advocatuur in een nieuw tempo

"Vroeger begon ik met dicteren. Dan werkte de typiste het uit. Nu dicteer ik een prompt en dan werkt het AI-programma het uit." Na bijna vijftig jaar advocatuur is Folkert Boonstra terug bij af, zegt hij. Maar wel op een fundamenteel andere manier. Hoe ervaart een van de langst praktiserende advocaten van Nederland de komst van kunstmatige intelligentie in zijn dagelijks werk?

Een kantoor boven een Chinees restaurant

Boonstra begon in 1976 op een kantoor boven een Chinees restaurant aan het Stationsplein in Den Haag. Er hingen beesten aan rekjes voor de ramen, het rook naar de keuken en af en toe ging het kantoor dicht vanwege kakkerlakken. Met dertien advocaten was het destijds een van de grootste kantoren van de stad. Hij kreeg een kamertje op zolder, onder de hanenbalken, met een dakraam waar de dossiers van zijn patroon op de vensterbank stonden. Het advies dat hij meekreeg: "Sommige dossiers lossen zich door de tijd vanzelf op. Laat ze gewoon rustig staan."

Die tijd is voorbij. Vandaag werkt Boonstra alleen, vanuit zijn kantoor aan het Lange Voorhout, omringd door vier beeldschermen. Op ten minste een daarvan staat altijd Andri open. Boonstra studeerde rechten en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, is beëdigd sinds 1977 en runt zijn eigen procespraktijk AdvoConsult. Hij was jarenlang leidinggevende van verschillende advocatenmaatschappen en werkte als gemeenteadvocaat. Die combinatie van decennialange ervaring en het dagelijkse gebruik van Andri maakt zijn perspectief ongebruikelijk.

Van fax naar prompt

De geschiedenis die Boonstra overziet, is er een van steeds snellere sprongen. Eerst de IBM-bolletjestypemachine, die de ouderwetse pootjesmachine verving. Toen de fax, waarmee de communicatie met andere kantoren versnelde. Daarna de dedicated tekstverwerker, waarmee de typkamer verdween en secretaresses het werk overnamen. Vervolgens de personal computer, het internet en e-mail.

Bij elke stap veranderde niet alleen het tempo, maar ook de verwachting. "Vroeger stuurde je een uitspraak per post door naar de cliënt. Nu belt een cliënt de Raad van State zelf en weet hij het eerder dan jij." Cliënten werden mondiger, reactietijden korter, en het excuus van "even nadenken" verdween.

Toch beschouwt Boonstra de komst van AI als een sprong die groter is dan al die eerdere veranderingen samen. "Dit is een veel grotere verandering dan de komst van de pc zelf. Toen ging het typen sneller. Nu worden de teksten al geschreven."

Een complete praktijk in één systeem

Het concrete verschil zit volgens Boonstra in de integratie. Waar hij vroeger jurisprudentie uit losbladige mappen haalde, later van cd-roms en nog later via Google, doorzoekt Andri nu alle bronnen in één beweging. "Ik laat hem de relevante jurisprudentie en artikelen zoeken. Die haalt hij aan, waarbij ik wel moet zeggen dat je het echt goed moet controleren of het ook klopt."

Die controle is geen formaliteit. Boonstra geeft het voorbeeld van een kantonrechterdagvaarding waarin Andri ten onrechte de tekst van een reguliere rechtbankdagvaarding overnam, inclusief een passage over griffierecht die bij de kantonrechter niet van toepassing is. "Dan zeg ik, dat is fout, haal eruit. En dan krijg je: oh, excuus." Hij vraagt daarom standaard de letterlijke rechtsoverweging, de hyperlink naar het arrest, en controleert of het klopt.

Naast het opstellen van processtukken gebruikt hij Andri ook als inhoudelijke sparringpartner. Als een tekst klaar is, voert hij die opnieuw in met de opdracht om te controleren op onjuistheden of tegenstrijdigheden. "Een soort advocaat van de duivel. Dat geeft je heel veel verdieping van je kennis." Het systeem wijst hem soms op invalshoeken die hij zelf niet had gezien, juist doordat alle jurisprudentie doorzocht wordt.

Die werkwijze doet hem denken aan hoe het ooit begon. Destijds dicteerde hij zijn stukken en liet een typiste ze uitwerken. Later moest hij alles zelf typen. Nu dicteert hij opnieuw, maar dan via een prompt in Andri. "Ik ben eigenlijk weer aan het leren dicteren. Hoe preciezer de prompt, hoe beter het antwoord."

Kennis blijft de voorwaarde

Het enthousiasme van Boonstra kent een duidelijke grens. AI versnelt het werk, maar vervangt de vakinhoudelijke kennis niet. Hij vertelt over een potentiële cliënt die met een door ChatGPT opgestelde dagvaarding, inclusief jurisprudentie en literatuurverwijzingen, naar hem toekwam. De cliënt had de stukken zelf laten genereren en wilde alleen dat Boonstra meekwam naar de zitting. "Dat heb ik niet gedaan. Dan moet ik alles gaan checken wat hij heeft gedaan. En dan ben ik nog evenveel tijd kwijt."

Hij ziet ook bij andere cliënten dat AI-gegenereerde teksten zijn mailbox binnenkomen. "Ik zie gewoon aan de mailtjes die ik krijg dat dat ChatGPT is." Hij vindt dat niet erg, integendeel, hij ziet het als de toekomst. Maar het bevestigt zijn overtuiging: "Als je geen kennis van zaken hebt, dan werkt het niet."

Concurrentievoordeel voor de solopraktijk

Voor een solopraktijk biedt Andri volgens Boonstra een ongekend concurrentievoordeel. Zonder medewerkers of paralegals kan hij nu onderzoek doen op een niveau dat voorheen alleen grote kantoren konden leveren. "De concurrentie met grote kantoren is voor ons nu veel makkelijker." Tegelijk signaleert hij dat ook die grote kantoren meebewegen. Hij hoort al dat kantoren minder paralegals aannemen.

Zijn boodschap aan collega's die nog niet met AI werken is onomwonden. "Ik denk dat het onmogelijk is om zonder AI te gaan werken. Advocaten die het niet gebruiken, komen met een jaar eigenlijk niet meer mee."

Bekijk het volledige interview met Folkert Boonstra op YouTube.